Waterzijdig Inregelen: zo werkt het
Waterzijdig inregelen betekent dat je een installatie voor verwarmen en koelen zo afstelt dat elke convector precies het waterdebiet krijgt dat hij nodig heeft. Niet te veel, niet te weinig.
Zonder inregelen kiest water de weg van de minste weerstand. De convectoren dicht bij de verdeler of de warmtepomp krijgen dan vaak een te hoog waterdebiet, de toestellen verder weg van de pomp een te laag debiet. Het gevolg ken je uit de praktijk: de ene ruimte wordt snel warm, de andere blijft achter of wordt zelfs niet warm. De klant belt met een comfortklacht.
Met inregelen geef je elke convector een eigen, vooraf berekend debiet. Dat debiet volgt uit het vermogen van het toestel en het temperatuurregime (aanvoer- en retourtemperatuur) waarvoor het is ontworpen. Zo verdeelt het water zich zoals in het ontwerp bedoeld is.
Waarom het bij een warmtepomp zwaarder weegt
Bij een ketel die op 70 °C stookt, valt een slecht ingeregeld systeem minder op. Bij zo’n hoge temperatuur zijn de toestellen vaak overgedimensioneerd. Bovendien heeft een te laag waterdebiet bij hoge temperatuur vaak slechts een beperkte impact op het vermogen van het toestel. Een warmtepomp werkt anders.
Kleine ΔT, grote debieten. Een warmtepomp werkt met een klein temperatuurverschil tussen aanvoer en retour: in nieuwbouw vaak 5 K, bij renovatie met bestaande leidingen vaak 10 K. Een ketel werkt traditioneel met 20 K. Hoe kleiner de ΔT, hoe meer water er door het systeem moet voor hetzelfde vermogen. Fouten in de verdeling worden daardoor groter.
Weinig marge in temperatuur. Bij lagetemperatuurverwarming draait de warmtepomp het grootste deel van het stookseizoen op circa 35 °C aanvoertemperatuur. Levert een toestel te weinig vermogen door een te laag waterdebiet, dan is er weinig speling om dat met de watertemperatuur te compenseren.
Hogere stooklijn kost rendement. Krijgt de verste convector te weinig water, dan wordt die ruimte niet warm. De reflex is de stooklijn (watertemperatuur) hoger zetten. Maar elke graad hogere aanvoertemperatuur verlaagt het rendement van de warmtepomp.
Te warme retour. Convectoren met te hoog debiet laten het water door voordat het voldoende is afgekoeld. De retourtemperatuur wordt hoger dan ontworpen en de warmtepomp gaat eerder pendelen: ze schakelt vaak aan en uit, met meer slijtage en een lager rendement.
Kort gezegd: bij een warmtepomp is waterzijdig inregelen geen afwerking achteraf, maar een voorwaarde voor het rendement waarvoor de klant betaald heeft.
Verwarmen en koelen vragen een afgestemd regime
Wie met een warmtepomp ook koelt, heeft te maken met twee ontwerpregimes: voor verwarmen en koelen. De dimensionering van het toestel en de temperatuursregimes worden dan vaak zo gekozen dat het waterdebiet voor verwarmen en koelen dicht bij elkaar ligt. Zo kan het debiet via het ventiel van het toestel eenmalig worden ingesteld voor beide functies.
Het ontwerpdebiet per toestel bereken je met Q = P × 0,86 / ΔT (Q in l/u, P in W, ΔT in K).
Neem als voorbeeld een Strada Hybrid H50 L120 type 16:
Regime | Vermogen | ΔT | Ontwerpdebiet |
|---|---|---|---|
Verwarmen 35/30 °C, ruimte 20 °C | 1.039 W | 5 K | 180 l/u |
Koelen 16/19 °C, ruimte 27 °C | 701 W | 3 K | 200 l/u |
Welk debiet stel je in bij een toestel dat verwarmt en koelt? Altijd het hoogste van de twee. Bij de Strada Hybrid uit het voorbeeld is dat het koeldebiet van 200 l/u.
Statisch of dynamisch inregelen?
Er zijn twee manieren om het berekende debiet in de praktijk te krijgen.
Statisch inregelen doe je met een voorinstelbare radiatorkraan of voetventiel. Je stelt per toestel een vaste weerstand in, afgestemd op de ontwerpsituatie. Dat werkt, maar alleen zolang het drukverschil over het toestel en zijn ventiel gelijk blijft. Sluiten thermostaatkoppen in andere ruimtes en past de circulatiepomp zijn opvoerhoogte niet aan, dan stijgt het drukverschil en krijgen de open toestellen alsnog te veel water. Wordt er later een convector bijgeplaatst, dan moet het hele systeem opnieuw ingeregeld worden.
Dynamisch inregelen doe je met een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel. Dat combineert een inregelafsluiter en een drukverschilregelaar in één ventiel. Je stelt het gewenste debiet in en het ventiel houdt dat vast, ook als het drukverschil in het systeem verandert.
Statisch | Dynamisch | |
|---|---|---|
Instellen | Per toestel berekenen en meten | Debiet direct instellen met een sleutel |
Bij deellast | Open toestellen krijgen overdebiet | Debiet blijft gelijk |
Toestel bijplaatsen | Systeem opnieuw inregelen | Alleen het nieuwe ventiel instellen |
Verwarmen en koelen | Een vaste weerstand voor twee regimes | Instellen op het hoogste ontwerpdebiet |
Voorwaarde | Goede inregelberekening | Pomp met voldoende opvoerhoogte |
Bij een eenvoudige ketelinstallatie met radiatoren kan statisch inregelen prima volstaan. Bij een warmtepomp met convectoren, grote debieten en vaak ook koeling weegt het voordeel van dynamisch inregelen zwaarder: je bespaart tijd bij de oplevering en het systeem blijft ook bij deellast goed verdeeld. Let wel op de pomp: die moet genoeg opvoerhoogte leveren voor elk ventiel.
Het Vario-DP ventiel van Gampper
Voor warmtepompsystemen met Jaga convectoren gebruiken we het Vario-DP ventiel van de fabrikant Gampper. Vario-DP is de naam van de technologie: een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel dat regelen en inregelen combineert.
Zo werkt het: in het ventiel zit een gepatenteerd Vario-DP insert. Stijgt het drukverschil in het systeem, dan knijpt het insert automatisch iets dicht. Daalt het drukverschil, dan gaat het verder open. Het debiet dat je met de sleutel hebt ingesteld, blijft zo constant.
Specificatie | |
|---|---|
Instelbereik debiet | 20 tot 340 l/u, traploos met een sleutel |
Nominale druk | PN 10 |
Maximale watertemperatuur | 120 °C |
Schroefdraad | M30 × 1,5 |
Afdichting | Klepstang met dubbele O-ring, onderhoudsvrij |
Met een bereik tot 340 l/u past het ventiel ook bij de grote debieten van convectoren die koelen. Het vorige ventiel (Heimeier Eclipse) ging tot 150 l/u; de Strada Hybrid uit het voorbeeld vraagt bij koelen 200 l/u.
Instellen in drie stappen
Bereken het ontwerpdebiet of zoek het op in de selectietool. Verwarmt en koelt het toestel, bereken dan beide regimes en neem het hoogste.
Lees in de insteltabel van Gampper de bijbehorende stand af, van stand 1 (20 l/u) tot stand 8 (340 l/u).
Draai het insert met de instelsleutel naar die stand. Klaar, geen meten of bijregelen per toestel.
Omschakelen naar koelen: een thermostaatkop sluit zodra de ruimte warm wordt. Bij verwarmen is dat precies de bedoeling, maar bij koelen blokkeert hij dan het koelwater. Daarom gebruik je bij Jaga Hybrid toestellen de HC kop, die je voor het koelseizoen volledig opendraait, of de H/C adapter die het ventiel voor koeling in de open stand vergrendelt.
Welke aansluitsets hebben een Gampper ventiel?
Voor bijna elke Jaga convector bestaat een aansluitset met het Vario-DP ventiel van Gampper: naar de wand of naar de vloer, met een thermostaatkop of met een thermische motor. Let op de omschrijving “drukonafhankelijke debietsregeling (20 tot 340 l/u)”: die sets regel je dynamisch in. Staat er een Kv-waarde bij, dan regel je statisch in en is het debiet nog steeds afhankelijk van de verschildruk over het ventiel.
Welke set bij jouw toestel en aansluiting hoort, vind je met de keuzehulp op onze pagina Aansluitsets & ventielen. Wil je ook koelen, bestel de set dan in de variant met code 5, met H/C adapter, of kies de HC kop.
Conclusie
Waterzijdig inregelen is bij een warmtepomp geen extra werk aan het eind, maar het verschil tussen een installatie die op papier klopt en een installatie die in huis doet wat je hebt beloofd. Met de stappen uit dit artikel heb je alles in handen:
Reken per toestel het ontwerpdebiet uit met Q = P × 0,86 / ΔT, op basis van de ΔT van het werkelijke ontwerp.
Koelt het toestel ook? Reken dan beide regimes door en neem het hoogste debiet, meestal dat van koelen.
Kies een aansluitset met het Vario-DP ventiel van Gampper, zodat het debiet vastligt en je niet per toestel hoeft te meten.
Zet het ventiel met de instelsleutel op de stand uit de insteltabel van Gampper.
Voor het koelseizoen: zet de HC kop volledig open of gebruik de H/C adapter.
Daarmee haal je de aanvoertemperatuur omlaag in plaats van omhoog, voorkom je pendelen en koude ruimtes, en voldoe je meteen aan de inregelplicht uit het Bbl.
Veelgestelde vragen over Waterzijdig Inregelen
Wat levert waterzijdig inregelen op?
Dat hangt af van hoe slecht het systeem verdeeld was. Bij een warmtepomp zit de winst vooral in het voorkomen van een hogere stooklijn en van pendelgedrag. Daarnaast verdwijnen koude ruimtes en comfortklachten, en draait de pomp niet harder dan nodig.
Wat is het verschil tussen statisch en dynamisch inregelen?
Statisch inregelen stelt per toestel een vaste weerstand in en werkt goed zolang de druk gelijk blijft. Dynamisch inregelen met een drukonafhankelijk (dynamisch) ventiel houdt het ingestelde debiet vast, ook als er elders kranen dichtgaan.
Op welk debiet stel ik het ventiel in als het toestel verwarmt en koelt?
Altijd op het hoogste ontwerpdebiet. Bij convectoren is dat meestal het koeldebiet.
Moet ik iets doen bij het omschakelen van verwarmen naar koelen?
Ja. Een thermostaatkop sluit als de ruimte warm is en blokkeert dan het koelwater. Draai bij Jaga Hybrid toestellen de HC kop volledig open, of gebruik de H/C adapter.
